Trước khi đi trao đổi, có buổi định hướng, có danh sách việc phải làm, có người hướng dẫn. Sau khi về thì không có gì cả — và giai đoạn đó có vài việc quan trọng cần làm nhanh.
Thủ tục: làm trong hai tuần đầu
Đây là phần gấp nhất, vì mọi thứ khó dần theo thời gian.
Xin bảng điểm chính thức từ trường bên kia — nếu chưa nhận trước khi về. Xin bản có dấu, và xin gửi tới cả bạn lẫn trường mình nếu nơi đó yêu cầu.
Nộp hồ sơ xét công nhận tín chỉ ngay. Đừng để tới kỳ sau. Kèm đề cương chi tiết các học phần đã học — thứ này rất khó xin lại sau vài tháng khi bạn không còn là sinh viên ở đó.
Đối chiếu kết quả công nhận với thoả thuận học tập đã ký trước khi đi. Nếu có học phần không được công nhận như đã thoả thuận, khiếu nại ngay — có văn bản thoả thuận thì bạn ở vị thế tốt.
Hoàn tất các thủ tục còn lại ở bên kia — trả thẻ, đóng tài khoản, hoàn tiền đặt cọc ký túc xá, hoàn thuế nếu có làm thêm. Nhiều khoản này mất nếu quá hạn, và không ai nhắc bạn.
Vì sao hội nhập lại khó hơn dự đoán
Phần lớn người đi trao đổi được cảnh báo về sốc văn hoá khi đi. Ít ai được cảnh báo về giai đoạn quay về, vốn với nhiều người là giai đoạn khó hơn.
Bốn nguyên nhân:
Mọi thứ ở nhà vẫn như cũ, còn bạn thì khác. Đây là điều gây hụt hẫng nhất và nó không ai lường được.
Không ai muốn nghe lâu. Bạn bè hỏi "chuyến đi thế nào" và chờ một câu trả lời ba mươi giây. Sáu tháng đáng kể của đời bạn không nén được vào đó.
Mất nhóm bạn vừa xây. Nhóm ở bên kia rất thân trong thời gian ngắn rồi tản đi khắp nơi.
Nhịp học khác. Quay lại lớp cũ với cách dạy cũ sau một kỳ ở môi trường khác thường mất vài tuần để quen lại.
Ba việc giúp được: tìm những người cũng vừa đi về — họ hiểu mà không cần giải thích; giữ một hai thói quen mang về, dù nhỏ; và cho mình thời gian, vì phần lớn người thấy ổn lại sau bốn tới sáu tuần.
Giữ quan hệ đã xây
Phần lớn quan hệ từ một học kỳ trao đổi nhạt đi trong sáu tháng nếu không làm gì. Ba việc giữ được phần quan trọng:
Lưu liên hệ ngay, đầy đủ — không chỉ mạng xã hội mà cả thư điện tử, vì tài khoản trường của họ cũng sẽ hết hạn.
Với giảng viên bên đó: viết một thư cảm ơn trong tháng đầu, nhắc tới nội dung cụ thể bạn học được. Người có ấn tượng tốt là người bạn xin được thư giới thiệu sau này — và một thư gửi ngay sau khi về có trọng lượng hơn nhiều so với một thư xin giúp sau hai năm im lặng.
Với bạn cùng khoá: một lần liên lạc mỗi vài tháng là đủ để quan hệ không tắt hẳn.
Đưa trải nghiệm vào hồ sơ mà không sáo rỗng
Đây là chỗ phần lớn người viết hỏng.
Câu không có tác dụng: "Chuyến đi giúp em trưởng thành, mở mang tầm mắt và hiểu về văn hoá khác." Câu này ai cũng viết được mà không cần đi đâu cả.
Cách viết có tác dụng — nêu việc cụ thể:
Một học phần hoặc phương pháp mà bên đó dạy khác, và bạn đã dùng nó vào việc gì sau khi về.
Một việc bạn tự xử lý được trong hoàn cảnh không quen — thủ tục, sự cố, một vấn đề phải giải quyết bằng ngôn ngữ khác.
Một sản phẩm cụ thể — bài tập lớn, dự án nhóm, báo cáo — và vai trò của bạn trong đó.
Mức tiến bộ ngoại ngữ, đo được bằng gì.
Nguyên tắc chung giống mọi phần khác của hồ sơ: việc cụ thể nói được nhiều hơn tính từ.
Ba việc nên làm trong tháng đầu
Viết lại trong khi còn nhớ. Một trang: đã học học phần nào, làm dự án gì, xử lý tình huống nào, gặp ai. Một năm sau khi cần viết hồ sơ, các chi tiết đã mờ — mà chi tiết mới là thứ có giá trị.
Chia sẻ lại cho người sắp đi. Nhiều trường có buổi định hướng và cần người vừa về nói chuyện. Việc này giúp người sau, và nó cũng là một dòng có thật trong hồ sơ của bạn.
Xem lại kế hoạch học tập. Sau khi công nhận tín chỉ, kiểm lại còn thiếu những học phần nào và sắp xếp cho các kỳ còn lại — một số người phát hiện mình bị lệch tiến độ và biết muộn thì phải kéo dài thêm một kỳ.
Nếu trải nghiệm không như mong đợi
Điều này xảy ra, và ít ai nói ra vì cảm giác mình đã lãng phí một cơ hội.
Hai điều đáng nói: một học kỳ không như ý vẫn để lại những thứ thật — khả năng tự xoay xở trong môi trường lạ, hiểu biết về việc mình hợp và không hợp với cái gì, và tín chỉ đã học.
Và việc biết rõ mình không muốn sống hay làm việc ở đâu cũng là một thông tin có giá trị, nhất là ở tuổi còn đang quyết định nhiều thứ.
Việc gì phải làm trong hai tuần đầu sau khi về?
Xin bảng điểm chính thức, nộp hồ sơ xét công nhận tín chỉ kèm đề cương học phần, đối chiếu với thoả thuận học tập đã ký, và hoàn tất thủ tục còn lại ở bên kia.
Vì sao giai đoạn quay về khó?
Mọi thứ ở nhà vẫn như cũ còn bạn thì khác, không ai muốn nghe lâu, nhóm bạn vừa xây thì tản đi, và nhịp học khác nên mất vài tuần quen lại.
Nên viết gì về trải nghiệm trong hồ sơ?
Việc cụ thể — một phương pháp đã dùng lại, một tình huống đã tự xử lý, một sản phẩm và vai trò của bạn trong đó — thay vì các câu về trưởng thành và mở mang tầm mắt.
Nên làm gì với giảng viên ở trường bên kia?
Viết một thư cảm ơn trong tháng đầu nhắc tới nội dung cụ thể đã học — nó có trọng lượng hơn nhiều so với thư xin giúp sau hai năm im lặng.
