Người Việt đọc bảng điểm của bạn bè học ở Úc hay Scotland hay gặp một chữ khó hiểu: Bachelor of Science (Honours). Có người nghĩ đó là bằng giỏi, có người nghĩ đó là tên gọi cho đẹp. Thực tế, chữ Honours mang những nghĩa khá khác nhau tuỳ nước, và ở vài nơi nó là hẳn một năm học riêng với luận văn nghiên cứu, có thể quyết định bạn có vào thẳng được tiến sĩ hay không.
Bài này tách bạch ba nghĩa của Honours, cách đọc hạng bằng đi kèm, và một câu hỏi thực tế hơn: nếu đang học cử nhân ở một hệ có năm Honours, bạn có nên ở lại thêm một năm không.
Ba nghĩa của chữ Honours, đừng gộp làm một
Ở Anh, Wales, Bắc Ireland: gần như mặc định
Phần lớn bằng cử nhân ba năm ở đây là bằng có Honours. Sinh viên hoàn thành đủ tín chỉ với kết quả đạt yêu cầu sẽ nhận bằng Honours kèm một hạng (First, 2:1, 2:2, Third). Ai không đủ điều kiện có thể nhận bằng thường (Ordinary hoặc Pass degree). Vì vậy, ở Anh, chữ Honours trên bằng không có nghĩa là học thêm năm nào; điều đáng đọc là hạng.
Ở Scotland: chương trình bốn năm
Cử nhân Honours ở Scotland thường kéo dài bốn năm, trong đó năm cuối có luận văn. Bằng thường (Ordinary) có thể hoàn thành sau ba năm. Học sinh vào đại học Scotland sớm hơn một năm so với Anh, nên tổng thời gian học phổ thông cộng đại học không chênh nhiều.
Ở Úc và New Zealand: một năm học riêng
Đây là nghĩa khiến nhiều người lúng túng nhất. Cử nhân thường ở Úc phần lớn là ba năm. Sau đó, sinh viên đạt kết quả tốt có thể xin vào năm Honours: một năm toàn thời gian, phần lớn khối lượng là một dự án nghiên cứu có người hướng dẫn, viết thành luận văn, kèm vài học phần phương pháp. Năm này xét tuyển riêng, có ngưỡng điểm trung bình và thường cần một giảng viên đồng ý hướng dẫn trước khi nhập học. Một số ngành như kỹ thuật, luật có bằng Honours tích hợp bốn năm.
Ở Ireland, Canada, Malaysia hay Singapore, chữ Honours lại có cách dùng riêng của từng hệ. Gặp chữ này ở nước nào, cách chắc nhất là đọc quy chế văn bằng của chính trường đó.
Cách đọc hạng bằng Honours
Hạng Honours theo kiểu Anh được dùng rộng ở các nước từng chịu ảnh hưởng hệ này. Ngưỡng chính xác do từng trường đặt, nhưng khung chung thường như sau:
| Hạng | Tên gọi khác | Ý nghĩa thực tế |
|---|---|---|
| First Class | First, H1 | Hạng cao nhất; mở cửa thẳng vào nhiều chương trình nghiên cứu và học bổng |
| Upper Second | 2:1, H2A | Ngưỡng tối thiểu thường gặp của chương trình thạc sĩ có tính cạnh tranh và nhiều nhà tuyển dụng lớn |
| Lower Second | 2:2, H2B | Bằng hợp lệ; một số vòng lọc hồ sơ tự động có thể loại |
| Third Class | Third, H3 | Đạt, nhưng hạn chế khi xin học tiếp |
Ở Úc, cách gọi H1, H2A, H2B, H3 phổ biến hơn. Hạng Honours ở Úc thường tính chủ yếu trên năm Honours, trong đó luận văn chiếm tỷ trọng lớn, chứ không tính trên cả ba năm cử nhân. Điều này có nghĩa là một sinh viên ba năm đầu chỉ ở mức khá vẫn có thể đạt H1 nếu làm luận văn tốt, và ngược lại.
Khi quy đổi sang thang điểm Việt Nam hay điểm trung bình kiểu Mỹ, đừng dùng bảng quy đổi trôi nổi. Cơ sở tiếp nhận hồ sơ thường có bảng riêng hoặc yêu cầu bảng điểm kèm thang điểm của trường cấp bằng.
Năm Honours ở Úc thật sự gồm những gì
Lấy ví dụ một sinh viên ngành sinh học vừa xong cử nhân ba năm. Nếu vào năm Honours, cấu trúc điển hình sẽ là:
- Dự án nghiên cứu chiếm phần lớn tín chỉ: chọn đề tài cùng người hướng dẫn, viết đề cương, làm thí nghiệm hoặc thu thập dữ liệu, phân tích, viết luận văn khoảng vài chục trang theo quy định của khoa.
- Học phần phương pháp: thống kê, thiết kế nghiên cứu, đạo đức nghiên cứu, kỹ năng viết khoa học.
- Trình bày: một buổi báo cáo đề cương ở đầu năm và một buổi báo cáo kết quả ở cuối năm trước người chấm.
- Chấm độc lập: luận văn thường được hai người chấm, ít nhất một người không phải người hướng dẫn.
Năm này có nhịp rất khác ba năm trước. Không còn lịch học dày; thay vào đó là các mốc nộp đề cương, nộp bản nháp, nộp bản cuối. Người quen học theo bài giảng thường hụt hơi ở ba tháng đầu, khi phải tự đọc tài liệu và tự đặt câu hỏi.
Ai nên học năm Honours
Năm Honours đáng giá nhất với ba nhóm:
- Người muốn học tiến sĩ ở Úc hoặc New Zealand. Đây là đường vào truyền thống. Nhiều trường chỉ nhận thẳng vào tiến sĩ khi ứng viên có Honours hạng H1 hoặc H2A, hoặc thạc sĩ có thành phần nghiên cứu tương đương. Học bổng nghiên cứu cũng hay xét hạng Honours.
- Người chưa chắc mình có hợp với nghiên cứu không. Một năm làm dự án thật, có người hướng dẫn, là cách thử rẻ hơn nhiều so với lao vào tiến sĩ ba bốn năm rồi bỏ giữa chừng.
- Người cần một bản luận văn để chứng minh năng lực. Với hồ sơ xin học tiến sĩ ở châu Âu hay Bắc Mỹ, một luận văn Honours có chất lượng là bằng chứng cụ thể hơn mọi lời tự giới thiệu.
Khi nào không nên ở lại thêm một năm
- Mục tiêu là đi làm ngay trong một ngành không đòi hỏi Honours. Phần lớn nhà tuyển dụng ngoài khối nghiên cứu không phân biệt nhiều giữa cử nhân thường và Honours; một năm kinh nghiệm làm việc có thể nói nhiều hơn.
- Định học thạc sĩ theo hướng ứng dụng (quản trị, tài chính, công nghệ thông tin dạy theo học phần). Các chương trình này thường nhận cử nhân thường.
- Không tìm được người hướng dẫn phù hợp. Một năm Honours với người hướng dẫn không có thời gian hoặc đề tài không đủ dữ liệu là một năm rất dễ hỏng. Đây là lý do nên gặp giảng viên từ học kỳ cuối năm ba, không phải sau khi có kết quả.
- Tài chính và thị thực không cho phép. Với sinh viên quốc tế, năm Honours là một chương trình mới, thường cần thủ tục nhập học và thị thực tương ứng. Kiểm tra quy định hiện hành trước khi quyết định.
Chuẩn bị cho năm Honours từ năm thứ hai
Người vào Honours thuận lợi thường không quyết định vào phút cuối. Những việc nên làm sớm:
- Giữ điểm trung bình ở các học phần chuyên ngành năm hai, năm ba. Ngưỡng xét tuyển Honours thường tính trên nhóm học phần này, không phải các môn đại cương năm nhất.
- Tìm hiểu nhóm nghiên cứu của khoa. Đọc trang của từng giảng viên, xem họ đang làm đề tài gì, có nhận sinh viên Honours năm trước không.
- Làm một dự án nhỏ trước. Nhiều khoa có học phần nghiên cứu có hướng dẫn hoặc chương trình nghiên cứu mùa hè cho sinh viên năm hai, năm ba. Đây là cách để giảng viên biết bạn trước khi bạn xin họ hướng dẫn.
- Hỏi về nguồn dữ liệu và thiết bị. Một đề tài hay mà phải chờ ba tháng mới có mẫu hoặc mới được dùng máy là đề tài không vừa với một năm học.
Sinh viên Việt Nam học cử nhân ở Úc: một lịch tham khảo
Với người học cử nhân ba năm ở Úc và đang cân nhắc Honours, một lịch làm việc thường thấy:
- Học kỳ hai năm hai: đọc trang thông tin Honours của khoa, ghi lại ngưỡng điểm và hạn nộp.
- Đầu năm ba: gặp hai, ba giảng viên có đề tài hợp, hỏi họ dự kiến nhận bao nhiêu sinh viên Honours.
- Giữa năm ba: chốt người hướng dẫn và hướng đề tài sơ bộ; kiểm tra yêu cầu thị thực cho chương trình mới.
- Cuối năm ba: nộp hồ sơ Honours, thường kèm thư đồng ý của người hướng dẫn.
Người để tới khi có điểm năm ba mới bắt đầu tìm thường thấy những giảng viên phù hợp nhất đã nhận đủ người.
Đọc chữ Honours trên hồ sơ người khác
Nếu bạn là người tuyển dụng hoặc làm hồ sơ cho người thân, vài lưu ý để không hiểu sai:
- Bằng ghi BSc (Hons) của một trường Anh là bằng cử nhân ba năm bình thường; điều cần hỏi là hạng.
- Bằng ghi Bachelor of Arts (Honours) của một trường Úc thường có nghĩa là người đó đã học thêm một năm với luận văn nghiên cứu, trừ ngành có Honours tích hợp.
- Bảng điểm của năm Honours ở Úc thường tách riêng, có tên luận văn. Đây là chỗ để đọc người đó đã nghiên cứu cái gì.
- Không có hạng nào là xấu; hạng chỉ có ý nghĩa khi đối chiếu với ngưỡng của chính chương trình hay vị trí đang xét.
Chữ Honours, nói gọn, không phải huy chương. Nó là một thông tin về cấu trúc chương trình và kết quả học tập. Hiểu đúng nó giúp bạn chọn đúng thời điểm để học thêm một năm, hoặc tự tin bỏ qua khi con đường của mình không cần đến.
Câu hỏi thường gặp
Cử nhân Honours có phải là bằng thạc sĩ không?
Không. Honours vẫn là bậc cử nhân, nằm cùng bậc 8 trong khung trình độ của Úc với chứng chỉ sau đại học, nhưng không phải bằng thạc sĩ. Lợi thế của nó là có luận văn nghiên cứu, thứ nhiều chương trình tiến sĩ đòi hỏi.
Học xong cử nhân thường ở Úc có học thẳng tiến sĩ được không?
Thường là khó. Phần lớn trường Úc yêu cầu Honours hạng cao hoặc thạc sĩ nghiên cứu để nhận thẳng vào tiến sĩ. Một số trường chấp nhận thạc sĩ có thành phần nghiên cứu đủ lớn thay cho Honours.
Bằng ghi 2:1 có được coi là tốt không?
Trong hệ Anh, 2:1 (Upper Second) là mức nhiều chương trình thạc sĩ và nhà tuyển dụng đặt làm ngưỡng tối thiểu. First là hạng cao nhất; 2:2 vẫn là bằng hợp lệ nhưng sẽ bị loại ở một số vòng lọc hồ sơ.
Ở Anh, bằng cử nhân nào cũng ghi Honours sao?
Phần lớn bằng cử nhân ở Anh, Wales và Bắc Ireland là bằng có Honours ngay trong ba năm học, nên chữ Honours ở đó không có nghĩa là học thêm một năm. Ở Scotland, bằng Honours thường là chương trình bốn năm.
Không định làm nghiên cứu thì có nên học năm Honours?
Thường không cần. Nếu mục tiêu là đi làm ngay và ngành nghề không đòi hỏi, một năm kinh nghiệm thực tế hoặc một chương trình thạc sĩ ứng dụng có thể hữu ích hơn. Honours đáng giá nhất với người muốn học tiến sĩ hoặc làm trong môi trường nghiên cứu.
