Cách gọi và điều kiện của từng hình thức khác nhau theo trường — luôn đọc quy chế cụ thể của cơ sở bạn học.
Ba khái niệm hay bị dùng lẫn nhau, và chúng cho ra ba kết quả khác nhau về văn bằng. Biết chính xác mình đang đăng ký cái nào là điều kiện để quyết định có đáng hay không.
Ba hình thức
Học song ngành hoặc ngành thứ hai. Bạn học thêm các môn của một ngành khác trong cùng trường, và nhận một bằng có ghi nhận ngành thứ hai, hoặc hai bằng tuỳ quy chế. Tốn thêm khoảng một tới hai năm.
Bằng đôi giữa hai trường. Bạn học theo một chương trình phối hợp và nhận hai bằng, mỗi trường cấp một. Đây là hình thức phổ biến trong các chương trình liên kết quốc tế.
Bằng kép trong một chương trình được thiết kế sẵn. Chương trình đã tính toán để phần trùng của hai ngành được dùng chung, nên tổng thời gian ít hơn học hai chương trình riêng.
Khác biệt quan trọng nhất: ở hình thức thứ hai và thứ ba, chương trình đã được thiết kế để hai phần khớp nhau. Ở hình thức thứ nhất, bạn tự ghép — và phần trùng được công nhận tới đâu là điều phải kiểm.
Chi phí thời gian thật
Con số công bố thường là tổng số tín chỉ thêm. Nhưng thời gian thật phụ thuộc hai yếu tố ít được nói:
Các môn có mở đúng kỳ bạn cần không. Nếu một môn bắt buộc của ngành thứ hai chỉ mở một kỳ trong năm và trùng giờ với môn của ngành chính, bạn chờ một năm.
Giới hạn số tín chỉ mỗi kỳ. Học thêm ba mươi tín chỉ nhưng mỗi kỳ chỉ được đăng ký tối đa một mức nhất định thì thời gian bị kéo theo giới hạn đó, không theo tổng tín chỉ.
Cách tính đúng: lấy danh sách môn phải học thêm, xem từng môn mở kỳ nào, rồi xếp vào lịch thật của bạn. Đây là việc mất một buổi và nó cho con số khác hẳn con số trong tờ giới thiệu.
Khi nào có lợi
Khi hai ngành bổ trợ nhau cho một hướng nghề cụ thể mà bạn đã xác định — ví dụ một ngành chuyên môn kết hợp với một ngành về ngôn ngữ hoặc về quản lý, cho một loại công việc mà bạn biết rõ.
Khi ngành thứ hai là điều kiện cho việc học tiếp hoặc cho một loại chứng chỉ hành nghề.
Khi phần trùng lớn, nên chi phí thêm nhỏ.
Khi nào không đáng
Khi lý do chính là "có thêm bằng thì tốt hơn". Nhà tuyển dụng nhìn năng lực làm việc; một bằng thứ hai mà bạn không dùng tới ít có giá trị hơn một năm kinh nghiệm làm việc thật.
Khi nó làm giảm điểm của ngành chính. Học quá tải để lấy bằng thứ hai rồi điểm tích lũy xuống là đánh đổi bất lợi, đặc biệt nếu bạn định học tiếp.
Khi nó thay thế cho việc thực tập và tham gia nghiên cứu. Thời gian có hạn, và với phần lớn hướng nghề thì kinh nghiệm thực tế có giá trị hơn.
Khi bạn chưa rõ hướng. Học thêm một ngành để mở rộng lựa chọn nghe hợp lý, nhưng nó thường là cách đắt nhất để làm việc đó — tìm hiểu nghề bằng thực tập và trò chuyện với người trong nghề rẻ hơn nhiều.
Bốn điều cần kiểm trước khi đăng ký
Tôi nhận được văn bằng gì chính xác — một bằng ghi hai ngành, hay hai bằng riêng?
Văn bằng đó được công nhận thế nào ở nơi tôi dự định học tiếp hoặc làm việc?
Danh sách môn phải học thêm, và mỗi môn mở kỳ nào?
Nếu tôi bỏ giữa đường, phần đã học có được công nhận vào đâu không?
Câu thứ tư quan trọng vì tỉ lệ bỏ dở ngành thứ hai khá cao — và nếu phần đã học không dùng được vào đâu thì đó là thời gian và học phí mất trắng.
Với bằng đôi trong chương trình liên kết
Thêm ba câu: hai bằng có giá trị như nhau không, hay một bằng là bằng chính và một bằng là chứng nhận hoàn thành?
Tôi phải học ở nước đối tác bao lâu để đủ điều kiện nhận bằng của họ?
Nếu tôi không đủ điều kiện phần ở nước ngoài, tôi còn nhận được bằng nào?
Ba câu này tách được chương trình bằng đôi thật với chương trình gọi là bằng đôi mà thực chất chỉ có một bằng cộng một giấy chứng nhận.
Một phương án ít ai cân nhắc
Nếu mục tiêu của bạn là có thêm năng lực ở lĩnh vực thứ hai — không phải có thêm tấm bằng — thì các đường khác thường hiệu quả hơn: học các môn tự chọn của ngành đó mà không lấy bằng, lấy một chứng chỉ chuyên môn, hoặc làm một dự án thực tế trong lĩnh vực đó.
Rẻ hơn, nhanh hơn, và trong nhiều trường hợp nói được nhiều hơn với nhà tuyển dụng so với một tấm bằng thứ hai không kèm kinh nghiệm.
Bằng kép và bằng đôi khác nhau thế nào?
Bằng đôi là hai bằng do hai trường cấp trong một chương trình phối hợp; bằng kép là một chương trình thiết kế sẵn để phần trùng của hai ngành dùng chung.
Tính thời gian thêm thế nào cho đúng?
Không tính theo tổng tín chỉ mà xếp từng môn phải học thêm vào lịch thật, vì môn chỉ mở một kỳ trong năm và giới hạn tín chỉ mỗi kỳ quyết định thời gian.
Khi nào không nên học ngành thứ hai?
Khi lý do chính chỉ là có thêm bằng, khi nó làm giảm điểm ngành chính, hoặc khi nó thay thế thời gian thực tập và tham gia nghiên cứu.
Chương trình bằng đôi cần hỏi gì?
Hai bằng có giá trị như nhau không, phải học ở nước đối tác bao lâu, và nếu không đủ điều kiện phần nước ngoài thì nhận được bằng nào.
