Điều kiện và thủ tục chuyển ngành, chuyển trường, cùng việc công nhận tín chỉ do quy chế đào tạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo và quy định riêng của từng cơ sở quyết định, và khác nhau đáng kể giữa các trường. Hỏi phòng đào tạo của chính trường mình trước khi làm bất cứ việc gì.
Học được một hai năm rồi nhận ra ngành này không phù hợp là chuyện không hiếm. Câu hỏi thực tế không phải "có nên chuyển không" mà là "chuyển thì mất gì, và cái mất đó có đáng không".
Các hình thức
Bốn hình thức, khác nhau nhiều về độ khó:
Chuyển ngành trong cùng trường, cùng khối. Dễ nhất — nhiều môn chung nên phần công nhận tín chỉ lớn.
Chuyển ngành trong cùng trường, khác khối. Khó hơn và mất nhiều tín chỉ hơn.
Chuyển trường, cùng ngành. Phụ thuộc vào việc trường tiếp nhận có chỉ tiêu và có chấp nhận không.
Thi lại từ đầu. Không phải chuyển, nhưng trong một số trường hợp đây là phương án thực tế nhất — đặc biệt khi ngành mới rất xa ngành cũ.
Điều kiện thường gặp
Các nhóm điều kiện hay thấy, nhưng mức cụ thể khác nhau theo trường:
Đã học tối thiểu một khoảng thời gian, và chưa vượt quá một giới hạn.
Kết quả học tập đạt mức tối thiểu.
Ngành mới còn chỉ tiêu.
Điểm đầu vào của ngành cũ không thấp hơn ngành mới, hoặc đáp ứng điều kiện tương đương.
Không đang trong diện xử lý kỷ luật hay cảnh báo học vụ.
Thời điểm nộp trong đợt xét.
Điểm thực tế: hỏi phòng đào tạo sớm, đừng hỏi bạn bè. Quy định khác nhau giữa các trường và thay đổi theo khoá; thông tin truyền miệng ở đây sai rất thường xuyên.
Công nhận tín chỉ: phần quyết định
Đây là thứ quyết định bạn mất bao nhiêu thời gian, và nó vận hành theo ba nguyên tắc chung:
Xét theo nội dung, không theo tên môn. Hai môn cùng tên ở hai trường có thể khác nội dung; ngược lại, hai môn tên khác nhau có thể tương đương.
Số tín chỉ phải tương đương hoặc lớn hơn. Môn ba tín chỉ thường không thay được môn bốn tín chỉ.
Thường có yêu cầu về điểm tối thiểu để môn được công nhận.
Ba nhóm môn theo khả năng được công nhận:
Dễ được công nhận: các môn đại cương chung — chính trị, ngoại ngữ, tin học, giáo dục thể chất, toán và khoa học cơ bản.
Tuỳ trường hợp: các môn cơ sở ngành, nếu hai ngành gần nhau.
Hầu như không: các môn chuyên ngành của ngành cũ.
Hệ quả: chuyển càng sớm càng ít mất. Sau năm nhất, phần lớn môn đã học là đại cương nên công nhận được nhiều. Sau năm ba, phần lớn là chuyên ngành và gần như phải học lại từ đầu phần chuyên môn.
Chi phí thật
Bốn khoản:
Thời gian — thường thêm một tới hai học kỳ, đôi khi hơn.
Học phí cho phần học thêm.
Các môn đã học không dùng tới — tiền và thời gian đã bỏ ra.
Mất nhóm bạn cùng lớp và nhịp học — không phải chi phí tiền bạc nhưng nó có thật, nhất là khi vào một lớp mà mọi người đã quen nhau hai năm.
Khi nào nên chuyển
Bốn trường hợp:
Đã tìm hiểu kỹ ngành mới — không chỉ nghe nói, mà đã đọc chương trình, nói chuyện với người học và người làm trong ngành đó.
Lý do nằm ở nội dung ngành, không ở hoàn cảnh tạm thời. Một kỳ học kém hoặc một môn khó không phải lý do chuyển.
Còn sớm — năm nhất hoặc đầu năm hai.
Đã tính được chi phí và chấp nhận được.
Khi nào không nên
Bốn trường hợp:
Vì đang khó khăn ở ngành hiện tại. Ngành mới cũng sẽ có phần khó của nó, và bạn sẽ gặp nó ở năm sau.
Vì nghe nói ngành kia dễ xin việc hơn. Thông tin loại này thay đổi nhanh và thường không chính xác ở mức chi tiết.
Đã học tới năm ba năm tư — trừ khi có lý do rất mạnh. Học xong rồi làm việc khác, hoặc học tiếp bậc cao hơn ở ngành mới, thường ít tốn hơn.
Chưa tìm hiểu ngành mới quá vài giờ.
Nếu không chuyển được
Bốn đường khác, và chúng thường bị bỏ qua:
Học song ngành hoặc học thêm một văn bằng nếu trường cho phép.
Chọn các môn tự chọn theo hướng mình muốn và làm khoá luận về đề tài gần với hướng đó.
Tích luỹ kinh nghiệm ngoài chương trình — dự án, thực tập, chứng chỉ chuyên môn trong lĩnh vực mới.
Học bậc thạc sĩ ở ngành mới. Nhiều chương trình thạc sĩ nhận người có bằng đại học ngành khác, có thể kèm học bổ sung. Đây là đường vòng nhưng thường rẻ hơn việc học lại từ đầu bậc đại học.
Chuẩn bị trước khi nộp đơn
Bốn việc:
Xin bảng điểm và đề cương các môn đã học — cần cho việc xét công nhận tín chỉ.
Hỏi rõ trước những môn nào sẽ được công nhận, bằng văn bản nếu có thể. Đừng quyết định dựa trên ước đoán.
Hỏi kế hoạch học tập sau khi chuyển — còn bao nhiêu môn, dự kiến tốt nghiệp khi nào.
Nếu có vay vốn hoặc học bổng, kiểm xem việc chuyển ảnh hưởng thế nào.
Vì sao chuyển sớm thì mất ít hơn?
Vì sau năm nhất phần lớn môn đã học là đại cương nên công nhận được nhiều; sau năm ba phần lớn là chuyên ngành và gần như phải học lại phần chuyên môn.
Tín chỉ được xét công nhận theo tiêu chí gì?
Theo nội dung chứ không theo tên môn, số tín chỉ phải tương đương hoặc lớn hơn, và thường có yêu cầu điểm tối thiểu.
Khi nào không nên chuyển?
Khi lý do là đang khó khăn ở ngành hiện tại, khi chỉ nghe nói ngành kia dễ xin việc, khi đã học tới năm ba tư, hoặc khi chưa tìm hiểu ngành mới quá vài giờ.
Không chuyển được thì còn đường nào?
Học song ngành, chọn môn tự chọn và khoá luận theo hướng mình muốn, tích luỹ kinh nghiệm ngoài chương trình, hoặc học thạc sĩ ở ngành mới.
