Trong một bộ hồ sơ xin học bổng, điểm và thành tích là những con số. Bài luận là phần duy nhất người đọc nghe được giọng của bạn.
Và đó cũng là phần được viết theo khuôn mẫu nhiều nhất — vì có rất nhiều bài mẫu, và các bài mẫu đó giống nhau.
Hội đồng thật sự tìm gì
Người đọc hồ sơ học bổng thường được yêu cầu tìm bốn thứ. Biết bốn thứ này đổi hẳn cách viết:
Khoản này sẽ tạo ra khác biệt gì. Học bổng có số lượng hữu hạn, và người trao muốn nó tới nơi nó thay đổi được điều gì đó. Đây là câu hỏi trung tâm.
Người này có dùng được cơ hội không. Bằng chứng là những gì bạn đã làm với các nguồn lực ít hơn.
Người này biết mình muốn gì tới mức nào. Không cần một kế hoạch mười năm, nhưng cần một hướng cụ thể hơn "em muốn thành công".
Những gì viết ra có thật không. Người đọc nhiều nhận ra ngay các chi tiết được dựng lên.
Cấu trúc dùng được
Không phải công thức duy nhất, nhưng nó trả lời đủ bốn câu trên:
Mở đầu: một tình huống cụ thể. Một lúc, một chỗ, một việc đã xảy ra — không phải một câu tuyên bố về ước mơ. Tình huống cụ thể làm người đọc dừng lại; câu tuyên bố thì không.
Vì sao nó dẫn bạn tới hướng này. Nối tình huống đó với ngành hoặc mục tiêu bạn chọn, một cách thật chứ không cố.
Bạn đã làm gì với điều đó. Đây là phần quan trọng nhất và cũng là phần hay bị viết ngắn nhất. Đã tự học gì, đã tham gia gì, đã làm gì dù không ai yêu cầu.
Kế hoạch cụ thể. Học gì, để làm được gì, ở đâu.
Khoản học bổng giải quyết điều gì. Nói thẳng và cụ thể — nó cho phép bạn làm được gì mà không có nó thì không.
Viết về hoàn cảnh mà không rơi vào khuôn mẫu
Nhiều người có hoàn cảnh khó khăn thật, và nêu ra là hợp lý. Vấn đề nằm ở cách nêu.
Khuôn mẫu thường gặp: mô tả dài về khó khăn, dùng từ ngữ nặng, và kết bằng quyết tâm. Nó không thuyết phục vì hội đồng đã đọc hàng trăm bài cùng khuôn, và vì nó không cung cấp thông tin nào để phân biệt.
Cách viết có hiệu quả hơn: nêu hoàn cảnh ngắn gọn và cụ thể, rồi dành phần lớn chỗ cho những gì bạn đã làm trong hoàn cảnh đó.
So sánh hai cách: "gia đình em rất khó khăn, em đã cố gắng vượt qua" — và — "em đi làm ba buổi mỗi tuần từ năm lớp mười, nên em học vào sáng sớm; cách đó giữ được điểm ở mức này."
Câu thứ hai ngắn hơn, không dùng từ nặng nào, và nó chứng minh đúng thứ hội đồng cần biết.
Bốn lỗi lặp lại
Viết chung cho mọi học bổng. Mỗi tổ chức trao học bổng có mục đích riêng. Đọc phần giới thiệu về họ và viết phần cuối bài hướng tới đúng mục đích đó.
Nói về ước mơ mà không nói về việc đã làm. Ước mơ không phân biệt được các ứng viên; hành động thì có.
Dùng từ ngữ không phải của mình. Các câu văn hoa mượn từ bài mẫu đọc rất rõ, và chúng làm giảm độ tin cậy của cả bài.
Nói quá. Một thành tích được thổi lên có thể bị kiểm, và nếu bị phát hiện thì cả hồ sơ mất giá trị.
Ba việc làm cho bài mạnh hơn
Một con số. Ở đâu có thể, thay mô tả bằng con số: dạy kèm bao nhiêu em, làm bao nhiêu giờ mỗi tuần, tự học bao nhiêu tháng. Con số cụ thể có sức nặng khác hẳn tính từ.
Một chi tiết chỉ bạn biết. Một chi tiết nhỏ, thật, không ai khác viết được — đó là thứ làm bài của bạn không lẫn vào đâu.
Câu kết nói về hành động, không nói về cảm xúc. Kết bằng việc bạn sẽ làm gì, cụ thể.
Tự kiểm trước khi nộp
Bốn phép kiểm, làm được trong một buổi:
Đưa cho một người không biết rõ bạn đọc rồi hỏi họ nhớ được gì. Nếu họ chỉ nhớ "một bạn hoàn cảnh khó khăn, học giỏi" thì bài chưa đủ riêng.
Thử xoá tên và hoàn cảnh — phần còn lại có nói được bạn là ai không?
Đếm tỷ lệ. Bao nhiêu phần bài nói về khó khăn, bao nhiêu phần nói về những gì bạn đã làm. Phần thứ hai nên nhiều hơn.
Kiểm mọi con số và tên riêng. Một lỗi ở chỗ này làm người đọc bắt đầu nghi những chỗ khác.
Nếu không được
Tỷ lệ trao học bổng thường thấp, và việc không được thường không phản ánh chất lượng bài luận — nhiều bài tốt cùng cạnh tranh một suất.
Hai việc nên làm: giữ lại bài đã viết để dùng cho các đợt sau, chỉnh phần cuối theo từng nơi; và nộp nhiều nguồn thay vì một — các quỹ, doanh nghiệp, hội đoàn địa phương thường ít người biết tới hơn và tỷ lệ tốt hơn các học bổng lớn được quảng bá rộng.
Hội đồng học bổng tìm gì trong bài luận?
Khoản này sẽ tạo ra khác biệt gì, người này có dùng được cơ hội không, có biết mình muốn gì tới mức nào, và những gì viết ra có thật không.
Viết về hoàn cảnh khó khăn thế nào cho hiệu quả?
Nêu hoàn cảnh ngắn gọn và cụ thể, rồi dành phần lớn chỗ cho những gì bạn đã làm trong hoàn cảnh đó.
Điều gì làm bài luận mạnh hơn?
Một con số cụ thể thay cho mô tả, một chi tiết chỉ bạn biết, và câu kết nói về hành động chứ không về cảm xúc.
Cách tự kiểm bài trước khi nộp?
Đưa cho người không biết rõ bạn đọc rồi hỏi họ nhớ được gì — nếu chỉ nhớ hoàn cảnh khó khăn và học giỏi thì bài chưa đủ riêng.
