Sinh viên thường bắt đầu nghĩ tới cao học vào học kỳ cuối, khi phần lớn những gì quyết định hồ sơ đã xong.
Ba thứ quyết định hồ sơ, cần thời gian
Điểm trung bình tích lũy. Điểm các học kỳ cuối không cứu được điểm ba năm trước, vì trung bình tích lũy dịch chuyển chậm. Nếu học tiếp là mục tiêu, đây là việc phải chú ý từ năm đầu.
Kinh nghiệm nghiên cứu. Thứ phân biệt hồ sơ mạnh với hồ sơ đủ điều kiện. Cần ít nhất một năm để có.
Người viết thư giới thiệu biết bạn thật. Thư từ người dạy bạn một môn cách đây hai năm và không nhớ bạn thì không giúp gì.
Ba thứ này đều cần thời gian, nên năm thứ ba là thời điểm hợp lý để bắt đầu chủ động.
Tìm kinh nghiệm nghiên cứu
Cách dễ nhất và ít ai dùng: đến gặp một giảng viên có hướng bạn quan tâm và hỏi có việc gì bạn giúp được không.
Chuẩn bị trước khi gặp: đọc một bài của họ, và nói được vì sao bạn quan tâm hướng đó. Câu hỏi chung chung nhận được câu trả lời chung chung.
Việc đầu tiên bạn được giao thường đơn giản — xử lý dữ liệu, tìm tài liệu, hỗ trợ thí nghiệm. Làm tốt việc đó là cách để được giao việc có nội dung hơn.
Các đường khác: đề tài nghiên cứu sinh viên của trường; nhóm nghiên cứu có tuyển sinh viên hỗ trợ; và tham gia hội nghị sinh viên với một báo cáo nhỏ.
Khoá luận: chọn theo hướng muốn đi
Nếu bạn định học tiếp, khoá luận là phần hồ sơ được đọc kỹ nhất — quan trọng hơn điểm của các môn riêng lẻ.
Chọn đề tài gần hướng bạn muốn theo ở cao học, và chọn người hướng dẫn bạn có thể làm việc được với. Yếu tố thứ hai quan trọng hơn danh tiếng của người đó.
Và giữ phạm vi vừa sức. Một khoá luận nhỏ làm trọn vẹn mạnh hơn một khoá luận lớn làm dở dang — và người đọc hồ sơ nhìn ra khác biệt đó ngay.
Thư giới thiệu
Người viết thư tốt là người đã hướng dẫn bạn làm một việc: khoá luận, đề tài nghiên cứu, dự án. Họ nói được cụ thể bạn làm việc thế nào.
Điều này có nghĩa bạn phải tạo cơ hội cho ai đó biết bạn ở mức đó — và đó là lý do thứ hai để tham gia nghiên cứu từ sớm.
Khi xin, gửi kèm hồ sơ của bạn, bản đề cương hoặc thư động lực, và thời hạn. Xin trước ít nhất ba tuần.
Các lộ trình
Học tiếp tại trường mình. Đơn giản nhất về thủ tục, và nhiều trường có chính sách ưu tiên cho sinh viên của mình. Hỏi phòng đào tạo về điều kiện cụ thể.
Chuyển sang trường khác trong nước. Cần tìm hiểu điều kiện tuyển sinh của trường đích sớm, vì một số yêu cầu môn học bổ sung.
Học ở nước ngoài. Cần chuẩn bị dài nhất: chứng chỉ ngôn ngữ, hồ sơ, và trong nhiều trường hợp là học bổng. Lịch nộp thường trước một năm so với ngày nhập học.
Đi làm trước rồi học sau. Lựa chọn hợp lý hơn nhiều người nghĩ, đặc biệt nếu bạn chưa rõ hướng. Kinh nghiệm làm việc là điểm mạnh trong hồ sơ ở nhiều chương trình.
Nếu bạn chưa chắc có nên học tiếp
Hai câu hỏi giúp phân biệt:
Bạn muốn học tiếp vì có câu hỏi muốn theo, vì cần bằng cho công việc cụ thể, hay vì chưa biết làm gì sau khi tốt nghiệp?
Bạn đã thử làm nghiên cứu chưa? Nhiều người thích ý tưởng làm nghiên cứu hơn là thích công việc thật của nó — và cách duy nhất biết là thử một thời gian.
Lý do thứ ba trong câu đầu không phải lý do xấu, nhưng nó là lý do nên được kiểm tra bằng cách thử làm việc một năm trước khi cam kết hai năm.
Việc nên làm ngay trong năm thứ ba
Xem điều kiện tuyển sinh của hai ba chương trình bạn quan tâm — không phải để nộp, mà để biết cần gì.
Gặp một giảng viên về việc tham gia nghiên cứu.
Nếu nhắm nước ngoài, bắt đầu chuẩn bị chứng chỉ ngôn ngữ; nó mất nhiều thời gian hơn dự tính và có hiệu lực giới hạn nên cần tính đúng thời điểm.
Nói chuyện với hai người đang học cao học ở chương trình bạn quan tâm. Họ cho bạn thông tin mà không tài liệu nào có.
Nên bắt đầu chuẩn bị hồ sơ cao học từ khi nào?
Từ năm thứ ba, vì điểm tích lũy, kinh nghiệm nghiên cứu và quan hệ với người viết thư giới thiệu đều cần thời gian.
Làm sao xin tham gia nghiên cứu với giảng viên?
Đọc trước một bài của họ, nói được vì sao bạn quan tâm hướng đó, rồi hỏi có việc gì bạn giúp được. Việc đầu tiên thường đơn giản.
Khoá luận hay điểm quan trọng hơn?
Điểm quyết định bạn có đủ điều kiện; khoá luận và kinh nghiệm nghiên cứu quyết định hồ sơ có nổi bật không.
Có nên đi làm trước khi học cao học?
Hợp lý nếu bạn chưa rõ hướng. Kinh nghiệm làm việc là điểm mạnh trong hồ sơ ở nhiều chương trình.
